تهدید زیرساختهای فرهنگی، تعرض به حافظه تاریخی، هویت تمدنی و سرمایه دانشی یک ملت است
منتشر شده در پایگاه خبری نهاد کتابخانههای عمومی کشور
گفتوگو با رئیس هیئتمدیره انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران؛
تهدید زیرساختهای فرهنگی، تعرض به حافظه تاریخی، هویت تمدنی و سرمایه دانشی یک ملت است
محمد زرهساز گفت: هرگونه تهدید متوجه زیرساختهای فرهنگی، صرفا یک تهدید فیزیکی یا مقطعی نیست، بلکه تعرضی مستقیم به حافظه تاریخی، هویت تمدنی و سرمایه دانشی یک ملت به شمار میآید. کتابخانههای عمومی، دانشگاهی، مراکز اسنادی، آرشیوها، فرهنگسراها، موزهها و دیگر نهادهای حافظ میراث مستند، شبکهای بههمپیوسته از حافظه جمعی جامعه را شکل میدهند. اگر این شبکه آسیب ببیند، در واقع پیوند نسل امروز با گذشته فرهنگی و دانشی خود تضعیف میشود.
به گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل نهاد کتابخانههای عمومی کشور، در پی تجاوز دشمن صهیونی-آمریکایی به کشورمان و آسیب به تعداد زیادی از زیرساختهای فرهنگی از جمله ۶۲ کتابخانه عمومی، محمد زرهساز؛ رئیس هیئتمدیره انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران، درباره رویکرد ایفلا نسبت به اتفاقات رخ داده و همچنین نقش و جایگاه نهاد کتابخانههای عمومی کشور و انجمن کتابداری و اطلاعرسانی در شرایط کنونی، سخن گفت.
– انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران در روزهای اخیر درباره تهدید زیرساختهای فرهنگی کشور، موضعگیری فعالی داشته است. اهمیت این موضوع را چگونه ارزیابی میکنید؟
از منظر حرفهای، هرگونه تهدید متوجه زیرساختهای فرهنگی، صرفا یک تهدید فیزیکی یا مقطعی نیست، بلکه تعرضی مستقیم به حافظه تاریخی، هویت تمدنی و سرمایه دانشی یک ملت به شمار میآید. کتابخانههای عمومی، دانشگاهی، مراکز اسنادی، آرشیوها، فرهنگسراها، موزهها و دیگر نهادهای حافظ میراث مستند، شبکهای بههمپیوسته از حافظه جمعی جامعه را شکل میدهند. اگر این شبکه آسیب ببیند، در واقع پیوند نسل امروز با گذشته فرهنگی و دانشی خود تضعیف میشود.
از همین منظر، انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران وظیفه حرفهای، اخلاقی و ملی خود دانست که نسبت به این مسئله موضعگیری فعال داشته باشد. ما معتقدیم صیانت از زیرساختهای فرهنگی، بخشی از امنیت فرهنگی کشور است و هرگونه تهدید علیه آن باید بهمثابه تهدیدی علیه تداوم هویت ملی تلقی شود.
– در این میان، مکاتبه انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران با ایفلا و پاسخ این نهاد بینالمللی چه اهمیتی دارد؟
مکاتبه با ایفلا از چند جهت دارای اهمیت راهبردی است. نخست آنکه ایفلا مهمترین نهاد حرفهای بینالمللی در حوزه کتابداری و کتابخانههاست و طرح این موضوع در آن سطح، به معنای انتقال دغدغههای حرفهای کتابداری ایران به جامعه جهانی است. ما در این نامه تلاش کردیم نشان دهیم که مسئله حفاظت از کتابخانهها و دیگر نهادهای حافظ حافظه فرهنگی ایران، صرفاً یک موضوع داخلی نیست، بلکه به میراث مستند بشری و ارزشهای مشترک فرهنگی نیز مربوط میشود.
پاسخ دریافتی نیز بسیار ارزشمند و امیدبخش بود. این پاسخ نشان داد که جامعه جهانی کتابداری نسبت به امنیت کتابخانهها، مراکز اسنادی و زیرساختهای دانشی کشورها حساس است و این حساسیت میتواند به تقویت حمایتهای حرفهای و معنوی از نهادهای فرهنگی ایران منجر شود.
از سوی دیگر، این مکاتبه نوعی دیپلماسی فرهنگی و حرفهای را فعال میکند؛ دیپلماسیای که در آن کتابخانههای عمومی و نهادهای دانشی به عنوان نمادهای صلح، آگاهی و حافظه تمدنی در سطح جهانی دیده میشوند. این امر برای کتابخانههای عمومی کشور نیز یک پشتوانه مهم معنوی و حرفهای محسوب میشود.
– کتابخانههای عمومی در چنین شرایطی چه نقشی میتوانند ایفا کنند؟
کتابخانههای عمومی، مردمیترین و گستردهترین نهاد فرهنگی کشور هستند و در شرایط حساس، نقش آنان چندین برابر میشود. این کتابخانهها فقط محل امانت کتاب نیستند، بلکه مراکز دسترسی عادلانه به اطلاعات معتبر، ارتقای سواد اطلاعاتی، تقویت گفتوگوی اجتماعی و ایجاد آرامش فرهنگی در جامعهاند.
در شرایطی که جامعه با فشارهای روانی، رسانهای یا بحرانهای فرهنگی مواجه است، کتابخانههای عمومی میتوانند به پناهگاههای دانایی و اعتماد عمومی تبدیل شوند. ارائه منابع معتبر، برگزاری نشستهای فرهنگی، تقویت سواد اطلاعاتی و رسانهای و فراهم کردن فضایی برای گفتوگوی عقلانی و آرام، از جمله کارکردهای مهم این نهادهاست. در واقع کتابخانههای عمومی در چنین زمانهایی نقش مهمی در افزایش تابآوری فرهنگی و اجتماعی جامعه ایفا میکنند.
– نهاد کتابخانههای عمومی کشور در این شرایط چه مسئولیتهایی دارد؟
نهاد کتابخانههای عمومی کشور در چنین شرایطی مسئولیتی چندلایه بر عهده دارد. در سطح نخست، حفاظت از منابع مکتوب، اسناد محلی، منابع دیجیتال و میراث دانشی موجود در کتابخانهها اهمیت دارد. این امر نیازمند برنامهریزی دقیق برای مدیریت بحران، پشتیبانگیری از دادهها و تدوین پروتکلهای حفاظتی است.
در سطح دوم، تداوم خدمات فرهنگی و اطلاعاتی اهمیت پیدا میکند. جامعه در شرایط حساس بیش از هر زمان دیگر به اطلاعات دقیق، آموزش عمومی، تقویت امید اجتماعی و دسترسی به فضاهای فرهنگی امن نیاز دارد. کتابخانههای عمومی میتوانند این نقش را به خوبی ایفا کنند.
در سطح سوم نیز توجه به آموزش و توانمندسازی کتابداران برای مواجهه با شرایط اضطراری بسیار مهم است. کتابدار امروز باید علاوه بر مهارتهای حرفهای، برای مدیریت خدمات در شرایط بحران نیز آماده باشد.
– انجمن چه نوع همکاریای میتواند با نهاد کتابخانههای عمومی داشته باشد؟
انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران آمادگی دارد در چند محور اساسی در کنار نهاد کتابخانههای عمومی کشور قرار گیرد. نخست در حوزه مشاوره تخصصی برای طراحی الگوهای صیانت از حافظه فرهنگی و مدیریت بحران اطلاعات؛ دوم در زمینه آموزش و توانمندسازی کتابداران برای مواجهه حرفهای با شرایط خاص؛ و سوم در توسعه تعاملات بینالمللی و بهرهگیری از ظرفیت نهادهایی مانند ایفلا و یونسکو.
ما باور داریم این همکاری میتواند به تدوین یک الگوی ملی برای حفاظت از منابع کتابخانهای، میراث محلی و حافظه فرهنگی در کتابخانههای عمومی منجر شود؛ الگویی که بعدها حتی در سطح منطقهای نیز قابل ارائه باشد.
– پیام شما به کتابداران کتابخانههای عمومی کشور چیست؟
پیام من به همکاران عزیز کتابدار در سراسر کشور این است که امروز نقش شما از همیشه راهبردیتر و اثرگذارتر است. شما پاسداران حافظه جمعی، هویت فرهنگی و سرمایه دانشی جامعهاید. کتابداران کتابخانههای عمومی در خط مقدم فرهنگ قرار دارند و میتوانند با آرامش، آگاهیبخشی، خدمترسانی حرفهای و حفظ پیوند جامعه با منابع معتبر، سهم بزرگی در تقویت امید و انسجام ملی ایفا کنند. اطمینان دارم جامعه کتابداری کشور با همان تعهد علمی و اخلاقی همیشگی، این مسئولیت تاریخی را به بهترین شکل انجام خواهد داد.
